Dwa rodzaje zwolnienia
Zwolnienie podmiotowe (art. 113) dotyczy sprzedawcy: jeśli Twoja sprzedaż nie przekracza limitu, nie jesteś czynnym podatnikiem VAT i nie doliczasz podatku do żadnej sprzedaży. Zwolnienie przedmiotowe (głównie art. 43) dotyczy rodzaju usługi – np. usług medycznych czy edukacyjnych – i obowiązuje niezależnie od obrotów. Ten poradnik skupia się na zwolnieniu podmiotowym, ale zasady wystawiania faktury są podobne: zamiast stawki i kwoty VAT podajesz podstawę zwolnienia.
Limit 240 000 zł
Od 1 stycznia 2026 r. limit zwolnienia podmiotowego wynosi 240 000 zł wartości sprzedaży w roku. Do limitu nie wlicza się m.in. sprzedaży niektórych środków trwałych i części transakcji zwolnionych przedmiotowo – szczegóły określa art. 113 ust. 2. Gdy rozpoczynasz działalność w trakcie roku, limit przelicza się proporcjonalnie do liczby dni działalności.
Zwolnienie traci moc od czynności, którą przekroczyłeś limit (art. 113 ust. 5). Faktura dokumentująca tę sprzedaż musi już zawierać VAT, a Ty powinieneś zarejestrować się jako czynny podatnik. Pilnuj więc sumy sprzedaży – zakładka Moje dokumenty pokazuje sumę zapłaconych dokumentów w roku, co ułatwia kontrolę.
Przykład: jak policzyć limit
Start w trakcie roku. Działalność ruszyła 1 lipca 2026 r. Do końca roku zostają 184 dni, więc limit wynosi 240 000 zł × 184 / 365 ≈ 120 986 zł.
Koniec roku. Firma działa cały rok i do końca listopada sprzedała za 230 000 zł. W grudniu przychodzi zlecenie na 15 000 zł – po nim suma wyniosłaby 245 000 zł. Zwolnienie traci moc już przy tej sprzedaży, więc faktura za grudniowe zlecenie musi zawierać VAT. Jeśli możesz, sprawdzaj sumę przed przyjęciem dużego zlecenia, a nie po jego wykonaniu.
Kto nie może korzystać ze zwolnienia
Art. 113 ust. 13 wyłącza ze zwolnienia podmiotowego m.in. sprzedawców niektórych towarów (np. wyrobów akcyzowych, metali szlachetnych, części samochodowych, wybranej elektroniki) i świadczących wybrane usługi (np. prawnicze, doradcze, jubilerskie) – bez względu na obroty. Lista jest długa i zmienia się, więc przed zaznaczeniem zwolnienia sprawdź ją w aktualnym tekście ustawy.
Faktura na żądanie, rachunek albo paragon
Sprzedawca zwolniony z VAT nie ma obowiązku wystawiania faktur, chyba że nabywca tego zażąda (art. 106b ust. 3). Dlatego masz trzy możliwości:
- Faktura bez VAT – gdy klient (zwykle firma) jej chce. Podlega ustawie o VAT i, przy B2B, zasadom KSeF.
- Rachunek – na podstawie art. 87 Ordynacji podatkowej. Nie jest fakturą VAT i nie wystawia się go w KSeF. Zawiera dane stron, datę, numer, opis i kwotę.
- Paragon – jeśli masz obowiązek ewidencjonowania sprzedaży na kasie fiskalnej (np. przy sprzedaży osobom prywatnym powyżej limitu z przepisów o kasach).
Wielu klientów biznesowych wymaga jednak faktury, więc w praktyce zwolnieni wystawiają je często.
| Faktura bez VAT | Rachunek | |
|---|---|---|
| Podstawa | ustawa o VAT | art. 87 Ordynacji podatkowej |
| Kiedy | na żądanie nabywcy | gdy faktura nie jest wymagana |
| Podstawa zwolnienia na dokumencie | wymagana | nie dotyczy |
| KSeF przy sprzedaży firmom | tak (w 2026 r. z wyjątkiem do 10 000 zł brutto miesięcznie) | nie |
Jak wygląda faktura bez VAT
Faktura sprzedawcy zwolnionego ma te same elementy identyfikacyjne co zwykła: datę, numer, dane i NIP sprzedawcy, dane nabywcy (z NIP, jeśli jest firmą), datę sprzedaży, pozycje z ilością i ceną. Różnice:
- nie ma stawki ani kwoty VAT – cena jest kwotą do zapłaty;
- musi być podstawa zwolnienia (art. 106e ust. 1 pkt 19);
- tytuł to po prostu „Faktura” – określenie „faktura VAT” nie jest wymagane i bywa mylące.
Przykład adnotacji: „Zwolnienie z VAT na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.” Generator wstawia ją automatycznie, gdy zaznaczysz zwolnienie.
| Pozycja | Ilość | Cena | Wartość |
|---|---|---|---|
| Sesja zdjęciowa produktowa | 1 usł. | 1 200,00 zł | 1 200,00 zł |
| Obróbka zdjęć | 20 szt. | 15,00 zł | 300,00 zł |
| Razem do zapłaty | 1 500,00 zł |
Zwolnieni z VAT a KSeF
Ministerstwo Finansów w odpowiedziach na pytania podatników wskazywało, że zwolnieni z art. 113 podlegają obowiązkowi KSeF przy fakturach dla firm – takiego wyłączenia w ustawie nie ma. Oznacza to:
- 2026: jeśli Twoja sprzedaż fakturowa nie przekracza 10 000 zł brutto miesięcznie, możesz wystawiać faktury w PDF do 31 grudnia; powyżej limitu – w KSeF od 1 kwietnia 2026 r.;
- od 2027: faktury dla firm wystawiasz w KSeF;
- zawsze: faktury dla konsumentów oraz rachunki są poza obowiązkowym KSeF.
Pełny harmonogram: KSeF – kto musi. Ten generator niczego nie wysyła do KSeF – tworzy PDF, który możesz użyć tam, gdzie PDF jest dozwolony.
Najczęstsze błędy zwolnionych
- Doliczanie VAT „bo klient chciał”. Jeśli wykażesz VAT na fakturze, musisz go zapłacić, mimo zwolnienia.
- Brak podstawy zwolnienia na fakturze.
- Nieśledzenie limitu – szczególnie w grudniu, gdy wpływa kilka dużych zleceń.
- Sprzedaż z listy wyłączeń przy zaznaczonym zwolnieniu.
- Tytuł „Faktura VAT” – sugeruje, że podatek jest doliczony; na dokumencie zwolnionego wystarczy „Faktura”.
- Rachunek zamiast faktury, gdy klient jej zażądał – na żądanie nabywcy faktura jest obowiązkowa, rachunek jej nie zastąpi.
- Brak numeracji – faktury bez VAT też numerujesz kolejno – najlepiej w innej serii niż rachunki.
Rezygnacja ze zwolnienia
Ze zwolnienia podmiotowego możesz zrezygnować dobrowolnie, zgłaszając się jako czynny podatnik VAT przed początkiem miesiąca, od którego chcesz rozliczać podatek. Opłaca się to zwykle, gdy sprzedajesz głównie firmom (dla nich VAT jest neutralny) i ponosisz duże koszty z VAT do odliczenia. Ponowny powrót do zwolnienia jest możliwy dopiero po upływie okresu określonego w ustawie – przemyśl decyzję z księgowym.
Dokumenty w generatorze
Fakturę bez VAT wystawisz w wzorze faktury bez VAT. Przed zleceniem przyda się oferta handlowa albo proforma, a gdy przekroczysz limit – wzór faktury VAT. Wszystkie obowiązkowe pola opisuje poradnik elementy faktury.
Sprawdzono 24.10.2026 na podstawie ustawy o VAT, Dz.U. 2026 poz. 1263. Informacja ogólna, nie porada podatkowa.